Een vioolspeler op het dak.
Klinkt gek, hè?
Maar hier in het kleine Anatevka
zijn we eigenlijk allemaal vioolspelers op het dak.
We proberen een leuk en simpel wijsje te krassen
zonder onze nek te breken.
Het is niet makkelijk.
Je vraagt je misschien af waarom we daarboven blijven,
als het zo gevaarlijk is?
Welnu, we blijven omdat Anatevka ons thuis is.
En hoe houden we ons in evenwicht?
Dat kan ik je in één woord zeggen:
Traditie!
Traditie
Dankzij onze tradities
houden we ons al jarenlang in evenwicht.
Hier in Anatevka hebben we tradities voor alles:
Hoe we slapen.
Hoe we eten.
Hoe we werken.
Hoe we ons kleden.
Zo dragen we altijd 'n hoofddeksel... en 'n kleine bidsjaal
om onze eeuwige toewijding aan God te tonen.
Je vraagt je misschien af hoe deze traditie ontstaan is?
Welnu...
Geen flauw idee.
Maar 't is een traditie.
En dankzij onze tradities
weten we allemaal wie we zijn en wat God van ons verwacht.
Wie moet dag en nacht zwoegen
Z'n vrouw en kinderen voeden
Dagelijks bidden?
En wie heeft als heer des huizes
Steeds het laatste woord?
De papa
Traditie
Wie moet weten hoe ze 't huis bestuurt?
Een rustig huis
Een koosjer huis
Wie moet voor de kinderen zorgen en 't huishouden doen
Zodat papa tijd heeft om in het Heilig Boek te lezen?
De mama
Traditie
Op m'n derde startte ik Hebreeuwse les
Op m'n tiende leerde ik een vak
M'n bruid hebben ze al uitgepikt
lk hoop
Dat ze mooi is
En wie leert mama
Naaien, poetsen en strijken
Als voorbereiding op het huwelijk
Met de man van papa's keus
De dochters
Traditie
- De papa - Mama
- Zonen - De dochters
Traditie
De kern van onze gemeenschap telt enkele opvallende typetjes.
Yente, de koppelaarster.
Reb Nachum, de bedelaar.
En, allerbelangrijkst, onze beminde rabbi.
- Rabbi, mag ik u iets vragen? - Ja zeker, Leibesh.
ls er een gepaste zegen... voor de Tsaar?
Een zegen voor de Tsaar? Natuurlijk.
God, zegen de Tsaar
en houdt hem zo ver mogelijk uit onze buurt!
Dan zijn er de overige dorpsbewoners.
Een veel grotere gemeenschap.
Wij laten ze met rust en tot dusver laten zij ons met rust.
En wijzelf kunnen het altijd fantastisch met elkaar vinden.
Natuurlijk, ooit verkocht hij een paard aan die daar
en loog ie dat het slechts zes jaar oud was.
Eigenlijk was het al twaalf.
Ach, dat zijn ouwe koeien.
En we leven allemaal vredig en eensgezind samen.
- Het was twaalf jaar oud. - Nee, zes!
- Tevye weet dat het 1 2 was. - Wat weet jij nou over paarden?
Twaalf!
Twaalf, zeg ik je!
Traditie
Tradities, tradities.
Zonder onze tradities zou ons leven zo wankel zijn als...
een vioolspeler op het dak!
Yente de koppelaarster komt eraan.
Misschien heeft ze eindelijk 'n goeie partij voor je gevonden, Tzeitel.
Moge God je horen!
Waarom moet ze nú komen? 't is bijna sabbat.
Allemaal buiten! lk wil Yente onder vier ogen spreken.
Maar mama, de mannen die ze voor me vindt...
De laatste was zo oud.
En hij was kaal! Hij had geen haar.
Een arm meisje zonder bruidsschat mag niet kieskeurig zijn.
Trouw met 'n aap als je haar wilt.
Ook arme meisjes moeten af en toe naar hun man kijken.
Je kijkt niet naar mannen, je slaat ze aan de haak.
Maar mama, ik ben nog geen 20. lk wil niet...
Zwijg! Niet opscheppen over je leeftijd.
Wil je het Boze Oog in verzoeking brengen?
Allemaal naar buiten!
Er is nog heel wat te doen voor de sabbat
Golde, ik heb fantastisch nieuws.
Geen alledaags nieuws,
maar nieuws dat je maar eenmaal in je leven hoort!
Wat 'n juweeltjes.
lk zal voor elk van hen 'n man vinden.
Maar jij moet wat minder kieskeurig zijn, nietwaar?
Tuurlijk waar!
Want zelfs de slechtste echtgenoot, God verhoede,
is beter dan geen echtgenoot. God verhoede!
En wie weet dat beter dan ik?
Sinds de dood van m'n man ben ik een arme weduwe.
Helemaal alleen, niemand om mee te praten, niks te zeggen.
's Avonds denk ik alleen maar aan hem.
En zelfs daarin schep ik geen behagen.
ls Tzeitel thuis?
- Waarom ga je zelf niet zien? - Dank je, Bielke.
..en hij verhief nooit z'n stem.
Goedemiddag. ls Tzeitel thuis?
Ze heeft het druk. Kom straks terug.
lk moet haar iets vertellen.
Straks!
Straks.
Wat moet die arme bonestaak van 'n kleermaker met Tzeitel?
Ze kennen elkaar al jaren. Ze praten, ze spelen...
- Spelen? Wat spelen ze? - Weet ik veel, 't zijn kinderen.
Als daar maar geen méér kinderen van komen.
Motel stelt niks voor!
Yente, je had nieuws.
Ach... kinderen, kinderen. Een zegen op je ouwe dag.
Mijn Aaron, God hebbe zijn ziel, kon mij geen kinderen geven.
Weet je, Golde, hij probeerde nauwelijks.
Maar genoeg geklaagd.
Andere vrouwen klagen graag, maar niet Yente.
Niet elke vrouw in de wereld is een Yente.
lk moet gaan.
lk moet nog m'n karig sabbatmaal bereiden.
Tot ziens dan maar.
Het was leuk kletsen met jou.
Yente, je had nieuws voor me!
Och, ik heb het hoofd er niet bij. lk zal het nog 's verliezen.
En een paard zal het in de modder trappen,
en weg is Yente.
Tuurlijk, het nieuws.
Het gaat over Lazar Wolf, de slager.
Een goed en voortreffelijk man.
En dat hij goed bij kas zit, moet ik je niet zeggen, hè?
Maar de stakkerd is eenzaam. Hij is al zó lang weduwnaar.
Dat begrijp je toch? Tuurlijk doe je dat.
Welnu! 'k Zal het kort houden. Van alle meisjes uit het hele dorp
heeft hij z'n oog op Tzeitel laten vallen.
Mijn Tzeitel?
Nee, die van de Tsaar! Wat dacht je wel!
Wat 'n goeie partij voor mijn Tzeitel!
Maar... Tevye wil een geleerd man.
- Hij mag Lazar niet. - Lazar trouwt niet met hém.
Hij wil de dochter, niet de vader.
Luister, Golde.
Stuur Tevye erheen. Laat hem in het duister.
Laat Lazar het zelf uitleggen.
Hij zal hem wel overtuigen. Hij is een goed man, mét geld.
Hou me op de hoogte. En je hoeft me niet te danken, Golde.
Afgezien van m'n vindersloon, dat Lazar trouwens betaalt,
vind ik het leuk om mensen gelukkig te maken.
Nietwaar? Tuurlijk waar.
Tot ziens, Golde, en geen dank.
Tot ziens, Yente.
Kom, kinderen!
Kleed je om voor de sabbat. Vlug!
Haast je!
lk vraag me af of Yente 'n man voor je heeft gevonden.
Voor mij hoeft het nog niet.
- Tenzij het Motel de kleermaker is. - Hou je erbuiten!
Tzeitel, jij bent de oudste.
Ze moeten eerst iemand voor jou vinden voordat ik aan de beurt kom.
- En daarna voor mij. - En als Yente...
- Altijd Yente, Yente, Yente! - lemand moet de mannen vinden.
- Misschien zal ie knap zijn. - En interessant.
- En rijk. - En belangrijk.
Koppelaarster, koppelaarster
Zoek mij een man
Vind mij een vondst
Vang mij een vangst
Koppelaarster, koppelaarster
Blader door je boek
En vind de juiste man voor mij
Koppelaarster, koppelaarster
lk breng de sluier
Als jij de bruidegom brengt
Slank en bleek
Breng me een ring
Want ik wil dat iedereen me benijdt
Papa, maak hem geleerd
Mama, maak hem rijk als een koning
En ik, ik zal niet protesteren
Als hij knap was als een prins
Koppelaarster, koppelaarster
Zoek mij een man
Vind mij een vondst
Vang mij een vangst
Elke nacht zit ik helemaal alleen
Dus vind 'n man
Voor mij alleen
Sinds wanneer denk jij aan mannen, Chava?
lk dacht dat je alleen oog had voor je boeken.
En jij hebt alleen oog voor de zoon van de rabbi.
Waarom niet?
We hebben maar één rabbi, en hij heeft maar één zoon.
- Waarom met minder tevreden zijn? - Omdat je uit een arme familie komt.
Je zult moeten tevreden zijn met wat Yente je brengt.
Nietwaar? Tuurlijk waar.
Hodel! O, Hodel!
Kijk 's wat ik je breng!
Hij is knap en jong
Oké, hij is 62
Maar hij is lief, een goeie vangst
Nietwaar? Tuurlijk waar.
lk beloof je, je zult gelukkig zijn
En ook al ben je dat niet
Er zijn belangrijker dingen in het leven
Maar vraag me niet wat
Chava, ik vond 'm
Wat heb jij een geluk
Hij is knap en groot
Wel, van zij tot zij
Maar hij is lief, en 'n goeie vangst
- Nietwaar? - Tuurlijk waar.
Je hoorde, hij is opvliegend
Hij zal je elke avond slaan
Maar alleen wanneer hij nuchter is
Je zit dus goed
Dacht je dat hij een prins zou zijn?
lk zal m'n uiterste best doen.
Met geen bruidsschat, geen rooie duit
Geen familiegeschiedenis
Wees blij áls je er eentje vindt
Koppelaarster, koppelaarster
Denk eraan, ik ben nog erg jong
Neem dus je tijd
Tot vandaag zag ik niet in
Dat ik voorgoed met 'm opgescheept kan zitten
Beste Yente, zorg ervoor dat hij lief is
Vergeet niet, je was ooit zelf een bruid
lk ben echt niet sentimenteel
Maar ik ben doodsbang
Koppelaarster, koppelaarster
Maak nog geen plannen
lk heb geen haast
Misschien heb ik geleerd
Dat een meisje beter niet met vuur speelt
Dus, breng me geen ring
Zoek me geen man
Vind me geen vondst
Vang me geen vangst
Tenzij hij niet te versmaden is
God, was dit wel nodig?
Moest U hem net voor de sabbat een manke poot geven?
Dat vind ik niet aardig.
Volstaat het niet dat U mij 't leven zuur maakt?
U geeft mij vijf dochters en 'n armoedig leven. lk aanvaard dat.
Maar wat hebt U tegen mijn knol?
Soms denk ik...
wanneer het daarboven te kalm is, dat U zegt:
Laat 's kijken welke poets ik m'n vriend Tevye kan bakken.
Daar is ie eindelijk, m'n kostwinner.
lk spreek U later nog wel.
- Waarom ben je vandaag weer laat? - Hij mankt.
Haast je. De zon wacht niet.
- lk heb groot nieuws. - lk heb nog enkele leveringen.
Je zult te laat zijn voor de sabbat.
lk ben op tijd terug.
Je zult laat zijn.
Welnee. lk zal niet laat zijn!
Als je nú je mond houdt, zal ik niet laat zijn.
Die man wordt m'n dood.
De Bijbel zegt:
''Genees ons, Heer, en we zullen worden genezen.''
Met andere woorden:
Stuur ons de remedie, we hebben de ziekte al.
lk klaag niet, hoor.
Het is immers Uw wil...
dat ik verhonger.
O, Heer!
U hebt veel arme stakkers op de wereld gezet.
Jaja, ik weet wel dat het geen schande is om arm te zijn.
Maar een grote eer is het evenmin.
Zou het nu echt zo vreselijk zijn als ik 'n klein fortuin had?
Als ik toch 's rijk was
Jabbe dibbe dibbe dibbe dibbe dibbe dibbe dum
De hele dag lang zou ik bidde bidde bum
Als ik er warmpjes in zat
Zou ik niet meer hoeven werken
Jabbe dibbe dibbe dibbe dibbe dibbe dibbe dum
Als ik 'n ietsie pietsie geld had
Zou ik een diedel daidel daidel man zijn
lk zou een enorm huis bouwen met twintig kamers
Pal in het midden van het dorp
Met een degelijk tinnen dak en echte houten vloeren
Met een lange trap naar boven
En een nóg langere trap naar beneden
En 'n derde naar nergens, gewoon voor 't vertoon.
Met 'n erf vol kippen, kalkoenen, ganzen
En eenden die iedereen in 't dorp
De jaloerse oren van 't lijf snateren
En al dat gekakel, gekwek en gekwaak
Klinkt in m'n oren als muziek
Want iedereen hoort dat hier een rijk man woont
Als ik toch 's rijk was
De hele dag lang zou ik bidde bidde bum
Als ik er warmpjes in zat
Zou ik niet meer hoeven werken
Als ik 'n ietsie pietsie geld had
Zou ik een diedel daidel daidel man zijn
M'n wijffie, Golde
Zou eruitzien als een dame met een dubbele onderkin
En zou naar hartelust het keukenpersoneel overzien
Ze zet een hoge borst op en pronkt als een pauw
O, wat is ze in haar schik
Want ze kan dag en nacht tekeergaan tegen de bedienden
De dorpshoofden zullen komen stroopsmeren
lk zal hen adviseren als Salomo de Wijze
Alstublieft, Reb Tevye
Sorry, Reb Tevye
Ze leggen me problemen voor waar een rabbi scheel van wordt
En het maakt niet uit of ik juist of fout zit
Want als je rijk bent, denkt men dat je 't weet
Als ik rijk was
Zou ik eindelijk tijd hebben om te bidden in de synagoge
En krijg ik misschien 'n plaatsje aan de oostflank
lk zou met de geleerden de Heilige Boeken bespreken
Zeven uur per dag
Voor mij het absolute hoogtepunt
Als ik toch 's rijk was
De hele dag lang zou ik bidde bidde bum
Als ik er warmpjes in zat
Zou ik niet meer hoeven werken
Heer, U die de leeuw en het lam schiep
U maakte me wat ik ben
Zou Uw wereldplan nu echt naar de knoppen zijn
Als ik een rijk man was?
Tevye, waar is je paard?
Hij heeft een dagje vrij genomen.
- Prettige sabbat. - Dank u, Edelachtbare.
- Je bent laat! - Waar is je paard?
't ls bijna sabbat!
Waar is je paard?
Kijk!
Moet je lezen, in de krant.
Kijk toch!
Stilte!
Hou op met dat geblaat. Laat de man spreken.
Spreek, Avram.
Zoals elke week, kwam vandaag m'n krant aan in het postkantoor.
Meestal komt ie op donderdag, maar soms is ie 'n dagje laat...
Avram, je tatert. Wat is het nieuws?
Stilte!
Spreek, Avram.
Wel, ik zat m'n krant te lezen.
Niets opheffends, een artikel over de oogst in de Oekraïne,
en dit en dat...
Avram! Spreek.
En toen... zag ik dit.
Oké, we zien het.
Maar wat staat er?
''Alle joden uit hun huis gezet in Rajanka.''
Waarom?
Dat staat er niet in.
Misschien wou de Tsaar het land voor zichzelf? Misschien de pest?
- Moge de Tsaar de pest krijgen. - Amen.
Wat heb jij toch?
Waarom breng je ons nooit goed nieuws?
Dat is niet mijn fout. lk léés alleen het nieuws.
''Een edict van de autoriteiten.''
De autoriteiten hebben net als uien hun kop in de grond.
Amen!
Wat denken jullie te bereiken met die gore taal?
Jullie staan er maar op los te kletsen en te vloeken, maar jullie doen niks.
Jullie zullen kletsen tot in het graf.
- Je bent niet van hier, hè? - Klopt.
Vanwaar ben je dan?
Kiev. lk studeerde er aan de universiteit.
Hebben ze je daar niet geleerd eerbied te hebben voor je ouderen?
Ze hebben me daar geleerd dat praatjes geen gaatjes vullen.
Jullie moeten weten wat er gebeurt in de rest van de wereld.
Voorzichtig met die krant.
Waarom zou ik m'n kop breken over de rest van de wereld?
Laat de rest van de wereld z'n eigen kop maar breken.
Goed gezegd!
Hij heeft gelijk. De Bijbel zegt:
''Die naar de hemel spuwt, spuwt in z'n eigen aangezicht.''
Larie!
Je kunt je ogen niet sluiten voor wat er zich buiten dit dorp afspeelt.
Hij heeft gelijk.
Beiden hebben gelijk? Onmogelijk.
En jij, jij hebt ook gelijk.
Hoe kan ie nou gelijk hebben. De snotneus komt pas uit z'n wieg.
Prettige sabbat, Tevye.
- Prettige sabbat. - Prettige sabbat, Tevye.
Ja, sorry. Vergeef me.
- Prettige sabbat. - Prettige sabbat.
- Tevye, de melk voor de rabbi. - Ja, natuurlijk.
- Je komt dus van Kiev, Reb... ? - Perchik.
Nieuw, hè?
Abraham zei:
''lk ben een vreemdeling in een vreemd land.''
- Dat was Mozes. - Vergeef me.
Koning David zei: ''lk ben traag van spraak en zwaar van tong.''
Dat was ook Mozes.
Voor iemand met een zware tong had ie veel te zeggen.
Hier, Reb Perchik. Neem 'n stuk.
lk heb geen geld en ik ben geen bedelaar.
Neem het. Doe mij 'n plezier.
Oké. Omdat u aandringt.
Dank je.
Weet je, arm zijn is geen misdaad.
De rijken zijn de misdadigers. Ooit zal hun geld van ons zijn.
O, dat zou leuk zijn.
Als zij daar geen graten in vinden, vind ik dat prima.
En wie zal verantwoordelijk zijn voor dit mirakel?
De gewone mensen.
- Zoals jij? - Precies.
En waar zul je van leven totdat die grote dag komt?
lk geef les.
- Hebt u kinderen? - Vijf dochters.
Vijf?
Dochters.
Meisjes moeten ook leren. Meisjes zijn mensen.
- Een radicaal! - Scheer je weg!
lk zal ze onderrichten. Hun geest verruimen.
Ja? lk wil dat ze de Bijbel kennen.
We kunnen nog veel leren van de Bijbel.
Perchik, ik ben heel arm.
Eten in ruil voor lessen?
Prima. Breng de sabbat met ons door.
We eten niet als koningen, maar verhongeren doen we ook niet.
De Bijbel zegt: ''Als een arme stakker kip eet, is een van beiden ziek.''
Waar zegt de Bijbel dat?
Oké...
Het staat er niet letterlijk in, maar ergens wordt pluimvee vermeld.
- Prettige sabbat! - Prettige sabbat.
- Prettige sabbat, kinderen. - Prettige sabbat, papa.
Kinderen, dit is Perchik. Perchik, dit is m'n oudste dochter.
- U hebt een leuke dochter. - Dat zijn ze alle vijf.
- Ah, die is van mij. - Prettige sabbat, papa.
Die is van mij.
En die is van mij.
Die is niet van mij. Perchik, dit is Motel Kamzoil.
Eindelijk vereer je ons met je aanwezigheid.
Die is ook van mij.
Golde, dit is Perchik uit Kiev. Hij brengt de sabbat met ons door.
Hij is een leraar. Mag hij jullie lesgeven?
- Ja, papa. - Prima
lk ben heel goed.
Eigen lof stinkt, zei de rabbi, en hij opende het venster.
Uw dochter is niet op haar tong gevallen.
Die radde tong heeft ze van mij.
De Bijbel zegt...
De Bijbel kan wachten. Ga je wassen.
Die vuile tong heeft ze van haar moeder.
Motel, blijf je ook eten?
Natuurlijk. Het kan niet op.
Tzeitel, neem de kleine tafel. Chava, de twee stoelen.
Kinderen, ga je verder aankleden. Jij, ga je wassen aan de waterput.
Ga ze helpen. Vlug, 't is bijna sabbat.
- Tevye, ik moet je iets vertellen. - Moet je dat niet altijd?
Tevye, lk moet je iets vertellen!
- lk heb je iets te vertellen. - Motel, Yente kwam langs.
Ja, ik zag 'r.
Als ze een huwelijkskandidaat voor me vinden,
is er geen hoop meer voor ons.
lk heb iemand gevonden die me z'n ouwe naaimachine zal verkopen!
Misschien zal ik over enkele weken genoeg opzij gelegd hebben.
- En dan moet je vader... - Dan kan het al te laat zijn.
- Lazar Wolf wil met je praten. - De slager? Waarover?
Geen idee, maar hij zegt dat het belangrijk is.
Belangrijk? lk heb geen slachtbeesten voor hem.
- Ga met 'm praten na de sabbat. - Waarover?
Als hij denkt dat ik 'm mijn nieuwe melkkoe zal verkopen,
dan heeft ie het mis.
lk wil gewoon dat je met 'm...
Tevye! Ga met 'm praten!
Wat moet ik doen?
Je kunt vanavond om m'n hand vragen.
Nu!
Waarom zou ie m'n aanzoek overwegen? lk ben maar 'n arme kleermaker.
En ik ben maar de dochter van een arme melkboer.
Doe het!
Als je vader nee zegt, kunnen we 't voorgoed vergeten!
Hij zal schreeuwen.
lk ben maar 'n arme kleermaker.
Zelfs arme kleermakers hebben recht op wat geluk.
Da's waar.
Als je van iemand 'n boodschap krijgt, kun je ten minste met 'm praten!
- lk wil niet... - Praat met 'm!
Oké! Na de sabbat!
Oké, ik zal met 'm praten.
Het wordt laat.
- Waar is iedereen? - lk weet het niet, papa.
Kinderen, kom naar beneden. Tijd om de kaarsen aan te steken.
- Reb Tevye... - Niet nu, Motel.
Haast je! Kinderen!
- Reb Tevye... - Niet nu!
Golde, de zon gaat onder.
Wat scheelt er?!
- Eh... Reb Tevye. - Ja.
- Reb Tevye. - Ja? Wat?
- lk... - Ja... in Godsnaam, wat?!
Prettige sabbat, Reb Tevye.
Ja, prettige sabbat.
Schiet op.
Vlug, kinderen. Het is al laat.
God zij met u
God behoede u voor schande
Moge uw naam illuster zijn in lsraël
Mogen Ruth en Esther u tot voorbeeld dienen
Moge u lovenswaardig zijn
Heer, maak hen sterk
En behoed ze voor vreemde gewoonten
God zegene u
- En geve u een lang leven - Heer, aanhoor ons sabbatgebed
Moge God van u goede moeders en vrouwen maken
En u mannen geven die goed voor u zorgen
God zij met u
God behoede u voor pijn
Heer, geef hen een gelukkig en vredig leven
Aanhoor ons sabbatgebed
Amen
ls Reb Lazar Wolf thuis?
Achterin.
Mag ik... ?
Kom binnen.
En dit alles voor het slachten van onschuldig vee?
Niks aanraken.
Wel, Tevye!
Je bent er. Ga zitten.
Bedankt.
- Laten we iets drinken. - Daar zeg ik niet nee op.
Hoe gaat het ermee, Reb Tevye?
- Wat dacht je? - Je hebt gelijk.
- En jij? - ldem.
't Spijt me dit te moeten horen.
Hoe gaat het met je... zwager... in Amerika?
Heel goed.
- Hij heeft je geschreven? - Nee, niet onlangs.
Hoe weet je dat dan?
Als het slecht met 'm ging, zou ie van zich laten horen.
Je weet waarschijnlijk al waarom ik je wou spreken.
Ja, dat weet ik... Vergeet het maar.
lk begrijp hoe je je voelt, maar...
je zult tenslotte een mond minder te voeden hebben.
Vandaag wil je er eentje. Morgen wil je er twee.
Twee?
- Wat moet ik aanvangen met twee? - Hetzelfde als met een.
Dit is heel belangrijk voor me.
Waarom is het zo belangrijk voor jou?
Wel, omdat...
ik eenzaam ben.
Eenzaam?
Reb Lazar, waar heb je 't over?
Hoe kan m'n kleine koe je gezelschap houden?
- Koe? Noem je haar zo? - Maar dat is ze toch!
- Waar heb je het toch over? - Weet je dat dan niet?
Natuurlijk weet ik dat! We hebben het over m'n melkkoe.
De koe die je van me wilt kopen.
Een melkkoe!
Een melkkoe tegen de eenzaamheid?
lk heb het over... je dochter. Je dochter Tzeitel.
- M'n dochter Tzeitel? - Natuurlijk, je dochter Tzeitel!
lk zie haar elke donderdag in m'n winkel
en ze heeft een goeie indruk op mij gemaakt.
Een hele goeie indruk.
Reb Tevye, ik mag 'r.
Waarom bezegelen we het niet met een handdruk?
En... ik zal 'r goed behandelen.
lk mag haar.
Wel?
Wat denk je?
Wat denk ik?
lk heb 'm nooit echt gemogen.
Waarom zou ik?
Je kunt goed met 'm praten... zolang je 't bij niertjes en lever houdt.
Maar niet iedereen kan geleerd zijn.
En met 'n slager als man, zal m'n dochter nooit honger lijden.
Misschien heb ik me in hem vergist.
Hij is 'n goeie kerel.
Hij mag 'r.
En hij zal z'n best doen om haar gelukkig te maken.
Wat denk ik?
- Je krijgt 'r! - Wat?
- Je vindt het goed? - Ja.
- lk ben 'n gelukkig man. - Goed zo.
- Een toost. - Waarom niet?
- Op jou! - Nee, m'n beste, op jou.
- Op ons beiden! - Op onze afspraak!
Onze afspraak!
Op onze voorspoed.
Op onze gezondheid en geluk.
En allerbelangrijkst...
Op 't leven, op 't leven, le'cheiim
Le'cheiim, le'cheiim, op 't leven
- Op de vader die ik ben geweest - Op m'n toekomstige bruid
Drink, le'cheiim, op 't leven
Op 't leven, le'cheiim
Le'cheiim, le'cheiim, op 't leven
- t' Leven kan een wirwar zijn - van lief en leed
Drink, le'cheiim, op 't leven
God wil dat we blijven lachen, zelfs als het hart ons in de schoenen zakt
Hoe hard moeten we dan niet lachen als we daar écht reden toe hebben.
Op 't leven, op 't leven, le'cheiim
- Op Tzeitel, m'n dochter - M'n vrouw!
- Het geeft je stof tot nadenken - lets om op te drinken
Drink, le'cheiim
Op 't leven!
- Mordcha! - Ja?
Een rondje voor iedereen!
- Ter gelegenheid van wat? - lk heb 'n bruid gekozen.
Wie is de gelukkige?
Tevyes oudste... Tzeitel!
- Op Lazar Wolf - Op Tevye
- Op Tzeitel, je dochter - M'n vrouw!
We wensen jullie leuke tijden toe, minder sneue tijden dan nu
Drink, le'cheiim, op 't leven
Op 't leven, le'cheiim
Le'cheiim, le'cheiim, op 't leven
Een huwelijk geeft ons moed voor 'n nieuwe dag
Drink, le'cheiim, op 't leven
We heffen het glas voor een slokje schnaps
En drinken op jullie geluk en voorspoed
Wanneer het lot twee mannen als jullie gunstig is
Dan weten we dat wij het ook verdienen
Op ons en ons geluk
Leef gelukkig
Leef gezond
Leef lang
En als het geluk niet komt, drinken we op wat wél komt
Drink, le'cheiim
Op 't leven
Za va sha zdarovia
God zegene jullie beiden, nazdrovia
Op jullie gezondheid en mogen we in vrede samenleven
Dank u wel.
Za va sha zdarovia
God zegene jullie beiden, nazdrovia
Op jullie gezondheid en mogen we in vrede samenleven
Mogen jullie beiden de toekomst van jullie keuze tegemoetzien
Mogen jullie beiden een heuglijk leven leiden
lk amuseer me rot!
Vul de glazen!
Mazel tov!
Op 't leven!
Na de trouwerij zullen we familie zijn.
Jij... zult m'n papa zijn.
Jouw papa.
Lazar Wolf...
lk heb altijd gedroomd van 'n zoon.
Maar dan wel een die wat jonger was dan ik!
- Goedenacht. - Goedenacht.
- Zo te horen moet ik je gelukwensen. - Dank u wel, Edelachtbare.
Ja, Edelachtbare?
- lk wil je als vriend iets vertellen. - Ja, Edelachtbare.
lk vertel je dit omdat ik je mag.
Je bent 'n eerlijke en fatsoenlijke kerel.
Al ben je dan 'n jood.
Dank u wel, Edelachtbare.
Wat 'n uniek compliment.
En het nieuws?
We hebben het bevel gekregen om in dit district binnenkort
een relletje te organiseren.
Wat?
Een pogrom. Hier?
Nee nee. Gewoon 'n kleine, onofficiële actie.
- Hoe klein? - Niet te fel.
Gewoon wat kattenkwaad...
Als de inspecteur langskomt, ziet ie dan dat we onze plicht gedaan hebben.
Waarom dit moet gebeuren, snap ik ook niet.
Maar ik vond dat je 't moest weten.
Dank u, Edelachtbare.
U bent een goed man.
Als u mij toestaat: Jammer dat u geen jood bent.
Dat is nu precies waarom ik je zo'n toffe kerel vind.
Je bent 'n gekscheerder.
- Nogmaals gefeliciteerd. - Dank u wel, Edelachtbare.
O, wat dat andere betreft. Zo erg zal het nu ook niet zijn.
- Maak je geen zorgen. - Natuurlijk niet.
Lieve Heer,
moest ik dit nieuws nu net vandaag horen?
Jaja, we zijn het uitverkoren volk.
Maar kunt U af en toe niet iemand anders kiezen?
ln ieder geval bedankt voor Tzeitels verloving.
Toen Jakob zeven jaar voor Laban had gewerkt...
Weten jullie wat er toen gebeurde?
Laban bedotte hem en gaf hem Lea, z'n lelijke dochter.
Om Rachel te kunnen huwen, moest Jakob nóg 's zeven jaar werken.
Zo zie je maar, kinderen,
dat je volgens de Bijbel nooit je werkgever mag vertrouwen
Zegt de Bijbel dat?
Dat is de moraal van dit verhaal, als je 't tenminste goed begrepen hebt.
- ls jullie vader al wakker? - Nee, mama.
Genoeg voor vandaag! Naar huis! Er ligt werk te wachten!
Vooruit, kinderen. Morgen vertel ik 'n ander verhaal.
Dat was heel leerzaam, Perchik.
Vind je?
lk weet echter niet of de rabbi het eens zou zijn met je verklaring.
Of de zoon van de rabbi.
M'n zusjes vertellen je te veel.
En wat weet jij over hem, behalve dat zijn vader een rabbi is?
Eén ding kan ik je zeggen:
Hij is niet zo gek dat ie denkt dat ie de wereld ondersteboven kan keren.
Nog 'n prettige dag, Perchik.
Je bent niet op je tong gevallen én dom ben je ook al niet.
- Bedankt. - Misschien!
Maar gebruik je je hersenen wel? Zonder nieuwsgierigheid roesten ze vast.
Tot ziens, Hodel!
We hebben hier een oude gewoonte:
Jongens behandelen meisjes met respect.
Maar dat zal wel te ouderwets zijn voor een vooruitstrevend iemand als jij.
Onze tradities. Niets mag veranderen.
- Alles is perfect zoals het is. - Onze gewoonten zijn ons dierbaar.
Onze gewoonten veranderen overal, behalve hier.
ln de stad kunnen jongens en meisjes openlijk hun gevoelens tonen
zonder de toestemming van een koppelaar.
Ze lopen hand in hand. Ze dansen zelfs samen.
Nieuwe dansen... zoals deze!
lk heb het geleerd in Kiev.
- Vind je 't leuk? - Het is... heel leuk.
Ziezo.
'n Oude gewoonte minder.
Ja.
lk bedoel... dank je.
lk bedoel... tot ziens!
Scheer je weg!
M'n prins staat eindelijk op.
Word wakker! Het is middag.
Hoe is het gisteren afgelopen, zuiplap?
Heb je met Lazar Wolf gesproken?
En?
Wat heeft hij gezegd? Wat heb jij gezegd?
- Waar is Tzeitel? - ln de schuur.
Heb je mij iets te vertellen?
Heb je Lazar Wolf gezien? Wat is er gebeurd?
Geduld, mens. Geduld!
De Bijbel zegt:
''Goed nieuws blijft goed voor 'n tijdje, en slecht nieuws blijft altijd slecht.''
En wat dacht je van 't spreekwoord...
''Die man wordt mijn dood!''
Heb je Lazar gezien? Was hij vriendelijk?
- Zwijg, mens. - Ben je nog steeds zat?
Daar is ze.
Tzeitel, m'n lammetje. Kom hier. Mag ik je als eerste gelukwensen.
Je gaat trouwen.
- Trouwen! - Wat bedoel je, papa?
Lazar Wolf heeft me om je hand gevraagd.
lk wist het!
- De slager? - Godzijdank.
- Dank u, God! - Moet je nou altijd... ?
- Wat vind je daarvan, Tzeitel? - Wat kan ze zeggen?
- Laat haar toch iets zeggen. - M'n eerstgeborene... een bruid!
Mogen jullie samen gelukkig en eervol oud worden.
Niet als Fruma Sarah, Lazars eerste vrouw.
Wat een bitter mens. God hebbe haar ziel.
Niet als m'n Tzeitel.
lk moet Yente gaan bedanken.
Mijn Tzeitel... een bruid!
Een bruid!
Dank U, God! Dank U!
Wel, Chava?
Mazel tov, Tzeitel.
''Mazel tov, Tzeitel.'' Wat 'n magere mazel tov is dat?
En jij, Reb Perchik, ga je haar niet feliciteren?
Gefeliciteerd, Tzeitel.
Je hebt 'n vette snoek aan de haak.
Daar gaan we weer. Wat heb jij toch tegen geld?
Het is geen reden om te trouwen. Geld is het slijk der aarde.
Moge de Heer mij met dat slijk bekogelen.
Tot ik me erin kan wentelen!
Slijk der aarde!
Mijn Tzeitel weet dat ik alleen het beste met 'r voorheb.
- ls het niet, Tzeitel? - Ja, papa.
- Zie je wel? - Ja, ik zie heel goed.
M'n kind, waarom ben je zo stil?
Maakt dit goede nieuws je niet gelukkig?
Wat? Laat horen.
Papa, ik wil niet met 'm trouwen. lk kan niet met 'm trouwen.
Wat bedoel je, je kunt niet? Mijn wil is wet.
Als geld een probleem is, zal ik alles doen.
lk zal als meid werken.
- Om het even wat... - lk heb een afspraak!
En ik hou me aan m'n afspraken.
ls dat... belangrijker dan mij, papa?
Papa, dwing me niet. lk smeek je!
lk zal ongelukkig zijn tot aan m'n dood.
- lk wil niet met 'm trouwen! - Oké.
lk zal je niet dwingen.
Dank je, papa!
''Dank je, papa.''
Blijkbaar was je niet voorbestemd tot een lekker leventje.
- Reb Tevye, kan ik u spreken? - Later, Motel.
Maar ik moet u spreken!
Niet nu. lk heb problemen.
Daarom wil ik u spreken. lk denk dat ik kan helpen.
Ja, als 'n pleister op een gapende wonde.
- Tot ziens, Motel. - Luister naar 'm, papa!
Oké, je hebt een tong. Spreek.
Reb Tevye, lk hoor dat u Tzeitel probeert te koppelen.
En oren heeft ie dus ook.
Wel, ik ken een geschikt iemand.
- Hoe geschikt? - Hij is perfect.
Past als 'n handschoen.
Op maat gemaakt.
Past als 'n handschoen? Op maat gemaakt?
Motel, hou op met die vaktaal en zeg me wie hij is.
- Alstublieft, niet schreeuwen. - Oké, ik zal niet schreeuwen.
Wie is het?
- Wie is het? - Wie is het?
Wie!
lk ben het.
lkzelf.
Hij is het!
Hijzelf!
Ofwel voel je je niet lekker,
ofwel ben je volkomen krankzinnig!
Die man is gek!
Je eigen huwelijk regelen? Wat ben jij wel? Alles in één?
De bruidegom, de koppelaar én de gasten?
lk veronderstel dat je ook de plechtigheid zult leiden?
Alstublieft, niet schreeuwen.
lk als m'n eigen koppelaar...
- lk geef toe dat het ongebruikelijk is. - Ongebruikelijk? Het is krankzinnig!
De tijden veranderen.
Meer dan een jaar geleden hebben Tzeitel en ik elkaar plechtig beloofd
dat we zouden trouwen.
Jullie hebben het elkaar plechtig beloofd?
Ja, papa.
We hebben 'n plechtige gelofte gedaan.
Ze hebben 't elkaar plechtig beloofd?
Ongehoord. Absurd.
Jullie hebben 't elkaar plechtig beloofd
Onvoorstelbaar!
Waar wanen jullie je wel?
ln Moskou? Parijs?
Waar wanen ze zich wel?
Amerika?
Wat denk je wel dat je doet?
Je maakt kleren, je bent niks
Wie denk je wel dat je bent?
Koning Salomo?
Zo doen we 't hier niet
Niet hier, niet nu
Sommige dingen zal ik en kan ik niet toestaan
Traditie
Huwelijken worden geregeld
Door de papa
Dit mag nooit veranderen
Je ziet eenmaal iets door de vingers
En waar eindigt het? Waar eindigt het?
Heb ik nog iets te zeggen over m'n dochter?
Vraagt niemand nog iets aan vader?
lk wou het u al 'n tijdje vragen.
Maar ik wou eerst genoeg opzij leggen voor m'n eigen naaimachine.
Hou toch op met die nonsens. Je bent gewoon een arme kleermaker!
Ja, maar zelfs arme kleermakers hebben recht op wat geluk!
lk beloof u, Reb Tevye, dat uw dochter geen honger zal lijden.
De man in 'm wordt wakker.
Aan de ene kant, wie trouwt nu met 'n arme kleermaker?
Aan de andere kant, hij is eerlijk en werkt hard.
Aan de ene kant, hij bezit geen rooie duit.
Aan de andere kant, hij kan niet armer worden, alleen rijker.
Ze hebben het elkaar plechtig beloofd.
Ongehoord! Absurd!
Ze hebben 't elkaar plechtig beloofd
Onvoorstelbaar
Maar kijk naar haar gezicht
Ze houdt van 'm
Ze wil 'm
En kijk hoe d'r ogen stralen
Zo hoopvol
Traditie
Wel, kinderen, wanneer trouwen we?
Dank je, papa!
Reb Tevye, u zult geen spijt hebben!
Het zal u niet spijten.
O, nee?
Het spijt me nu al!
Dank je, papa.
- Dank u... papa. - Jaja.
Ze hebben 't elkaar plechtig beloofd.
Wat moet ik Golde vertellen?
- Motel, je was fantastisch! - Een mirakel!
Wonder aller wonderen
Mirakel, o mirakel
God heeft weer een Daniël gekozen
Hij stond aan z'n zij en mirakel, o mirakel
Ging met 'm door 't hol van de leeuw
Wonder aller wonderen
Mirakel, o mirakel
lk was bang dat God de wenkbrauwen zou fronsen
Maar net als in Jericho eeuwen geleden
Liet Hij gewoon de muur neerstorten
Mozes die de farao vermurwde
Dat was 'n mirakel
De doortocht door de Rode Zee
Dat was ook 'n mirakel
Maar van alle mirakels, groot en klein
ls het allergrootste mirakel
Dat uit een waardeloze brok klei
God vandaag een man heeft gemaakt
Wonder aller wonderen
Mirakel, o mirakel
God nam een kleermaker bij de hand
Draaide hem rond en mirakel, o mirakel
Leidde hem naar 't beloofde land
David die Goliath overwon
Ja, dat was 'n mirakel
Manna in de woestijn
Dat was ook 'n mirakel
Maar van alle mirakels, groot en klein
ls het allergrootste mirakel
lets wat ik nooit durfde dromen
God heeft je gegeven
Aan mij
- Hallo. - Hallo, Sarah!
Mazel tov, Chava!
- Weldra is het jouw beurt. - Dat hoop ik.
- Groetjes aan Tzeitel! - Doe ik.
Mazel tov, Chava.
Nee, niet doen. lk wil alleen...
Genoeg!
Wat heb jij opeens, Fyedka?
- Hou op. - We trappen gewoon wat lol.
Tot ziens, Sasha.
Tot ziens, zei ik.
Het spijt me. Ze zouden je niks gedaan hebben.
O, nee?
- Wou je iets? - Ja, met je praten.
Liever niet.
lk zie je vaak bij de boekhandelaar.
Je bent hier een van de weinige meisjes die lezen.
Mag ik je dit boek lenen?
Het is heel goed.
Nee.
- Bedankt. - Waarom niet?
Omdat ik geen jood ben?
Denk jij over mij wat zij over jou denken?
Dat dacht ik niet.
En wat weet jij over mij, hè?
Laat me een en ander over mezelf vertellen.
lk ben een aangename kerel.
Charmant...
eerlijk...
ambitieus,... intelligent...
en heel bescheiden.
Vooruit. Neem het boek.
Zeg me wat je ervan vond als je 't terugbrengt.
We kunnen erover praten.
Daarna kunnen we het over 't leven hebben.
Wat we denken en zo.
Hier.
Dank je.
Nog 'n prettige dag, Chava.
- Dag... - Fyedka!
Help, help!
- Tevye, wat scheelt er? - Motel... Tzeitel... help!
Word wakker! Wat scheelt er?
Waar is ze?
Waar is wie? Waar heb je 't over?
Fruma Sarah, Lazar Wolfs eerste vrouw.
Ze stond hier net. Waar is ze?
Waar heb je 't toch over? Fruma Sarah is al jaren dood.
Hou op, je had een nare droom.
Stil nu.
Vertel me je droom. lk zal 'm verklaren.
- 't Was afschuwelijk. - Laat horen.
Oké, maar niet bang zijn, hè!
Eerst waren we...
iets aan 't vieren.
Al onze kennissen, levend en dood, waren er.
Van de eerste tot de laatste.
Zelfs je grootoom Mordechai.
En... jouw nicht Rachel.
En halverwege de droom
verscheen je grootmoeder Tzeitel, God hebbe haar ziel.
Oma Tzeitel? Hoe zag ze eruit?
Heel goed, voor 'n bes die al 30 jaar dood is.
lk stapte naar 'r toe en groette haar.
- lk ben zo trots op jou - Mazel tov, mazel tov
- Omdat je dochter trouwt - Mazel tov, mazel tov
En je schoonzoon, de beste die er is
Motel Kamzoil, de kleermaker
Motel?
- Een allerbeste jongen - Mazel tov, mazel tov
- Uit een vrome familie - Mazel tov, mazel tov
Genoemd naar m'n oom Mordechai
Motel Kamzoil, de kleermaker
De kleermaker? Een misverstand.
- Ze bedoelt de slager. - lk zal 't haar zeggen.
Je hebt misverstaan, oma
Er is geen kleermaker
Je bedoelt de slager, oma
Zijn naam is Lazar Wolf
Nee, nee, nee
lk bedoel de kleermaker, Tevye
Mijn achterkleinkind
M'n kleine Tzeitel, die je naar mij hebt genoemd
Was en is voor Motel
- Voor zo'n man heb ik gebeden - Mazel tov, mazel tov
- Een vangst van jewelste - Mazel tov, mazel tov
Een fijne, oprechte jongen Een troost en 'n bron van vreugde
Motel Kamzoil, de kleermaker
We hebben het al aangekondigd! We hebben een afspraak met de slager.
Wij zijn zo trots op jou mazel tov, mazel tov
Wat een echtgenoot mazel tov, mazel tov
En wat een schoonzoon, de beste die er is
Doe ze ophouden!
Het is de slager!
Zeg het hen!
Z'n naam is Lazar Wolf!
De kleermaker, Motel Kam...
Zwijg! Zwijg!
Kijk
- Wie is dit? - Wie is dit?
Wie komt eraan?
Wie? Wie? Wie? Wie?
Wie is die vrouw?
Razend van woede
ls het mogelijk?
- Ja zeker - Heel zeker
- Waarom niet? - Wie kan het anders zijn?
Het is de vrouw van de slager die opstaat uit het graf
Hier komt ze.
De dierbare vrouw van de slager
Fruma Sarah
Wat hoor ik daar: Trouwt je dochter met m'n man?
Ja, haar man!
Hoe kun je me dit aandoen, je vriend en buur, Fruma Sarah?
Fruma Sarah!
Heb je dan geen respect voor de gevoelens van een vrouw?
Gevoelens van een vrouw!
M'n hebben en houden gaat nu naar een vreemde
Naar een vreemde!
Hoe kun je dit toestaan? Hoe?
Hoe kun je je dochter m'n plaats laten innemen?
Ze zal wonen in mijn huis, mijn sleutels gebruiken
En mijn kleren en parels dragen?
Hoe?
Hoe kun je je dochter haar plaats laten innemen? Haar huis?
- Parels! Parels! - Sleutels! Kleren!
Hoe?
Een geleerd man als Tevye zou dit nooit toestaan
Zeg me dat het gelogen is en ik maak me geen zorgen meer
Geen zorgen meer
Zeg me dat je dochters trouwfeest niet doorgaat
Laat me je vertellen hoe fataal dit huwelijk zou zijn
Als Tzeitel met Lazar Wolf trouwt
Beklaag ik ze allebei
Ze zal drie weken bij 'm wonen
En na die drie weken
Zal ik 'r een nachtelijk bezoekje brengen
lk neem haar bij de keel
En geef je Tzeitel dit
En dat, en dit en dat!
Spring!
Hier is m'n huwelijkscadeautje als ze trouwt met Lazar Wo-o-olf
Boze geest, ga weg!
Wat 'n kwelgeest!
Verdwijn weer in de grond.
Wat 'n donkere, afschuwelijke droom.
En dat allemaal omdat jij met de slager hebt gepraat!
Tevye, als grootmoeder Tzeitel, God hebbe haar ziel,
speciaal uit het hiernamaals is gekomen om ons over de kleermaker te vertellen,
dan zitten we goed, en kan het niet beter.
- Maar, Golde... - Amen.
Amen.
Mag je die herrieschoppers?
- De moordenaars van Christus? - Natuurlijk niet.
Maar dit is een vreedzaam dorp.
lk moet nog andere dorpen bezoeken.
Als je m'n bevelen niet opvolgt, vind ik wel iemand anders.
Nee nee, inspecteur. Het komt in orde.
Stilte! Stilte!
ls dit de kleine meid die ik wiegde?
ls dit de dreumes waar ik mee ravotte?
lk kan me niet herinneren wanneer ik ouder werd
Wanneer werden zij het?
Wanneer is zij zo mooi geworden?
Wanneer is hij zo groot geworden?
Pas gisteren waren ze nog klein
Zonlicht, maanlicht
De zon komt op en gaat onder
De dagen volgen elkaar op
Vandaag nog een zaadje, morgen een zonnebloem
Ze groeien terwijl we ernaar kijken
Zonlicht, maanlicht
De zon komt op en gaat onder
De jaren vliegen voorbij
De jaargetijden volgen elkaar op
Zoete en bittere herinneringen
Welke wijze raad kan ik ze geven?
Hoe kan ik ze helpen tijdens hun reis?
Nu moeten ze van elkaar leren
Van dag tot dag
Ze passen zo goed bij elkaar
Zoals het een bruidspaar betaamt
Zal ik ooit onder het baldakijn staan?
Zonlicht, maanlicht
De zon komt op en gaat onder
De jaren vliegen voorbij
De jaargetijden volgen elkaar op
Zoete en bittere herinneringen
Mazel tov!
Stilte!
Het was prachtig. Heel mooi!
Ga zitten, allemaal!
Stilte, alstublieft!
Stilte!
Zwijg toch 's!
Zwijg!
Het bruidspaar.
Vrienden, vandaag vieren we het huwelijk van Motel en Tzeitel.
Mogen ze lang en gelukkig samenleven.
Amen!
En nu had ik graag...
Reb Nachum!
Alstublieft!
Niet hier!
De ouders van de bruid schenken het bruidspaar:
Een nieuw veren bed.
- Twee hoofdkussens. - Van ganzenveder!
Een tafelkleed voor de sabbat.
En twee kandelaars!
Stilte!
Ons verblijf hier op aarde is heel kort.
Zelfs de groten en de rijken moeten sterven.
Als de rijken anderen konden betalen om in hun plaats te sterven,
zouden wij, arme stakkers, goed ons brood verdienen!
Goed gezegd!
Van rijken gesproken,
daar zit onze goede vriend, Lazar Wolf.
Lazar heeft alles wat ie zich wensen kan, behalve een bruid.
Maar, Lazar draagt hen geen kwaad hart toe.
Hij heeft zelfs een geschenk voor het bruidspaar dat ie zelf wil aankondigen.
Kom. Kom op!
Zoals hij net zei, ik draag jullie geen kwaad hart toe.
Gedane zaken nemen geen keer!
lk schenk het bruidspaar vijf kippen.
Voor de vijf komende sabbats van hun... leven als man en vrouw.
Lazar wolf, je bent een allerbeste kerel.
Namens m'n dochter en haar kersverse echtgenoot
aanvaard ik jouw geschenk in dank.
Een bekend spreekwoord zegt...
Reb Tevye, ik ben niet degene die net met je dochter is getrouwd.
Je kunt de pot op met je spreekwoorden!
Je kunt toch luisteren...
Waarom zou ik naar je luisteren! Een man die zijn woord breekt!
lk heb het recht om te spreken!
Welk recht? Het is jouw trouwfeest niet!
Dat had het moeten zijn!
En dat is het niet, Godzijdank!
Ga zitten!
Hij heeft me beschaamd voor het hele dorp.
Hij heeft me beschaamd!
Zwijg!
Rabbi, zeg iets.
lk zeg...
lk zeg: Ga zitten.
Ja, ja.
Jullie hoorden het. Laten we gaan zitten!
Nu ga ik een liedje zingen.
lk wil je appel niet. Laat me met rust.
Je kunt je rotkippen houden!
Hou m'n pluimvee hier buiten! Wij hadden een afspraak!
- Het stond nog niet vast. - We hebben erop gedronken!
Het stond nog niet vast!
Ga zitten, jij!
Eens 'n slager, altijd 'n slager.
Eens 'n leugenaar, altijd 'n leugenaar.
Ga zitten, oké?
Dat zijn toevallig wel mijn kippen waar je 't over hebt.
lk kreeg een teken.
Stilte, ik ben aan 't zingen.
Stilte, stilte!
Waartoe dient al dat geschreeuw?
Ze hebben erop gedronken!
Een afspraak!
Een teken!
Allemaal larie! Tzeitel wou Motel, niet Lazar.
- Een dochter die zelf beslist? - Waarom niet? Ze zijn verliefd.
- Verliefd? - Afschuwelijk!
Hij is een radicaal!
Orkest, spelen! Een dans! Dans, allemaal!
- 't ls een bruiloft. - Wat een bruiloft!
Wie wil met me dansen?
- Dat is een zonde! - Dansen is geen zonde!
- Maar, met een meisje? - Ja, met een meisje!
Dat komt ervan als je 'n wilde onderdak biedt.
Hij is niet wild! Hij houdt er vreemde ideeën op na, maar...
- Het is een zonde. - Niet waar!
Vraag het aan de rabbi! Vooruit!
- Wel, rabbi? - Dansen?
Het is niet echt verboden, maar...
Zie je wel!
- Het is niet verboden! - En het is geen zonde.
Nu! Wie wil met me dansen?
Het is maar een dans, mama.
Muziek!
Zeg iets.
- Ze danst met een man! - Ja, dat zie ik!
En ik ga dansen met 'm vrouw!
- Mama, nee. - Golde!
- Motel. - Nee, ik wil niet.
- Tzeitel! - Motel!
Zie je dat?! Jij bent hiervoor verantwoordelijk!
- En ik verdraag het niet langer. - lk heb m'n best gedaan.
Dansen, allemaal!
Kom op, dans!
Oké! Genoeg!
Genoeg, zei ik!
Kom!
Bevelen zijn bevelen, begrijp je?
Wat staan jullie daar?
Ruim op!
ENT R 'ACT E
Traditie
Problemen, problemen.
lk heb het altijd over m'n problemen, hè?
Maar aan wie anders kunnen eenvoudige mensen zoals ik hun problemen kwijt?
Soms vraag ik me af wie U in vertrouwen neemt?
Scheer je weg!
Nou ja.
Motel en Tzeitel zijn intussen al 'n tijdje getrouwd.
Ze werken heel hard.
En ze zijn zo arm als Job.
Maar, in al hun geluk vergeten ze hun ellende.
Motel blijft maar praten over een naaimachine.
lk weet wel. U hebt het momenteel heel druk.
Oorlog, revolutie, overstromingen, epidemieën...
Al die kleine dingen die de mensen naar U terugbrengen.
Maar kunt U echt niet even tijd vinden en hem die naaimachine geven?
En nu U toch in de buurt bent,
m'n mankepoot van 'n paard...
Val ik U lastig?
Sorry. De Bijbel zegt...
Waarom zou ik U moeten vertellen wat de Bijbel zegt?
- Moet je echt vertrekken? - Ja.
- Zo vlug? - Ja. Morgenvroeg.
Alleen?
Nee, eerst met enkele vrienden, daarna nog anderen.
- Waar? - ln de stad. Kiev.
Sommige dingen kan ik zelfs jou niet vertellen.
O, ik begrijp het.
Wees nou niet boos.
lk ben niet boos. Als je moet gaan, moet je gaan.
- lk moet, weet je. - Ja, dat heb je me verteld.
Grote veranderingen zijn op komst. Enorme veranderingen.
Maar ze kunnen niet vanzelf plaatsvinden.
- Natuurlijk, jij denkt dat je persoonlijk... - Niet alleen ik! Een heleboel mensen.
Joden, niet-joden, veel mensen haten wat er aan de hand is.
- Begrijp je dat dan niet? - Natuurlijk begrijp ik dat.
Je wilt vertrekken.
Welnu... vaarwel.
Hodel, luister!
lk heb werk te doen. Werk van levensbelang.
Snap je dat nou echt niet?
Jawel, Perchik.
Wacht!
Hodel, er is iets...
Een zaak die ik met je wil bespreken.
- Een politieke zaak. - Wat is het?
De zaak van...
trouwen.
ls dat een politieke zaak?
Wel, ja.
Alles heeft met politiek te maken.
Net als alles heeft de relatie tussen man en vrouw
een socio-economische basis.
Het huwelijk moet geschoeid zijn op wederzijdse overtuigingen.
Een gedeelde houding en filosofie ten opzichte van de maatschappij.
- En genegenheid? - Ja, natuurlijk.
Dat is ook vereist.
Zo'n relatie heeft een positieve maatschappelijke waarde.
Wanneer twee mensen solidair en als één de wereld onder ogen zien.
- En met genegenheid? - Ja, dat is ook belangrijk!
lkzelf keur in ieder geval zo'n socio-economische relatie goed.
lk denk...
dat je mij ten huwelijk vraagt.
Wel, dat klopt. Theoretisch gesproken.
Dat hoopte ik althans.
lk ben heel gelukkig, Hodel.
Heel erg gelukkig.
- Goedemiddag. - Goedemiddag, Reb Tevye.
- lk heb slecht nieuws. - Wat?
- lk moet jullie verlaten. - Wanneer?
Morgenochtend.
Dat vind ik jammer, Perchik. We zullen je missen.
lk heb ook goed nieuws.
- Prima. - U mag me feliciteren.
- Gefeliciteerd! Met wat? - We zijn verloofd!
- Verloofd? - Ja, we zijn verloofd.
O, nee, dat ben je niet.
lk weet dat jij hem mag, en dat hij jou mag.
Maar, jij gaat weg en jij blijft hier.
Dus, prettige reis en veel geluk, en m'n antwoord is nee.
- Papa, je begrijpt het niet. - lk begrijp het wel.
lk gaf Motel en Tzeitel mijn toestemming, en nu willen jullie die ook.
Het spijt me, Perchik. lk mag jou.
Maar jij vertrekt. Dus, adieu, en m'n antwoord blijft nee.
Je begrijpt het niet, papa!
En jij luistert niet. lk zei nee!
We vragen uw toestemming niet, alleen uw zegen.
Trouwen doen we sowieso.
Je vraagt mijn toestemming niet?
Maar we willen wel je zegen, papa.
lk kan m'n oren niet geloven.
M'n zegen?
Waarom?
Omdat je m'n toestemming niet vroeg?
Onmogelijk
Tzeitel en Motel, tenminste, vroegen het mij, smeekten mij
Maar nu, of ik dat goedvind of niet
Trouw je met 'm!
Wat moeten jullie van mij?
Vooruit! Ga trouwen!
En trek m'n baard uit en neem m'n hoofddeksel af
Traditie
Ze vragen niet eens toestemming
Aan de papa
Wat gebeurt er met onze tradities?
Eén keertje zag ik iets door de vingers
En waartoe leidde het? Waartoe leidde het?
Waartoe leidde het? Tot dit!
Een man zegt me dat hij gaat trouwen!
Hij vraagt het niet, hij zégt het.
- Maar eerst laat ie je in de steek - Dat doet ie niet, papa.
Zodra ik kan, zal ik haar laten overkomen en met 'r trouwen.
lk heb haar lief.
Hij heeft haar lief.
Liefde. Een nieuwe stijl.
Aan de ene kant, ooit waren onze ouwe gewoonten nieuw.
Aan de andere kant, ze besloten zonder hun ouders.
Zonder de tussenkomst van een koppelaar!
Aan de ene kant, Adam en Eva hadden ook geen koppelaar.
O, ja... die hadden ze wel.
En blijkbaar hebben die twee dezelfde koppelaar.
Ze hebben mijn toestemming niet nodig.
Ongehoord! Absurd!
Daarvoor willen ze m'n zegen?
Onvoorstelbaar
lk zal 'r in haar kamer opsluiten
lk zou het niet kunnen, maar ze verdient het.
Maar kijk 's in haar ogen
Ze houdt van hem
Traditie
Wel, kinderen...
Jullie hebben m'n zegen én m'n toestemmning!
Dank je, papa!
Had ik een keuze?
Dank u, papa.
Dank u, papa? u-papa?
Wat ga ik je moeder vertellen? Weer 'n droom?
Misschien kunt u haar vertellen dat ik een rijke oom ga bezoeken.
Perchik, ik weet best wel hoe ik m'n eigen vrouw moet aanpakken!
Hallo, Golde.
Eet wat soep.
lk moet je iets heel belangrijks vertellen.
Eet je soep terwijl ze warm is.
lk zag net Perchik en Hodel.
En?
En...
Die twee zijn heel gek op elkaar.
Wel, wat bedoel je daarmee?
Wel...
Daarom heb ik ze gezegd dat ze zich kunnen verloven.
- lk eet straks wel. - Wat?!
Zomaar, zonder mij iets te vragen?
Wie moet jou iets vragen?!
- lk ben de vader. - Wat is ie!
Een pauper. Hij heeft niks, helemaal niks.
Dat heb je mis.
- Hij zou een rijke oom hebben. - Een rijke oom...
Golde, hij is 'n goeie kerel.
lk mag 'm wel.
Hij is 'n beetje geschift, maar ik mag 'm.
Wat belangrijker is...
Hodel mag hem.
Hodel houdt van hem.
Wat kunnen we doen?
De wereld verandert, Golde.
De wereld verandert.
Liefde.
Hou je van mij?
Wat?!
Hou je van mij?
Of ik van je hou?
Wel?
Onze dochters trouwen en er zijn onlusten in het dorp
Natuurlijk ben je overstuur en oververmoeid
Ga naar binnen, ga op bed liggen
Misschien is het je maag.
Ach, nee, Golde. lk stel je een vraag.
Hou je van mij?
- Je bent gek. - lk weet 't.
Maar hou je van mij?
Of ik van je hou?
Wel?
25 jaar lang heb ik je kleren gewassen
Je eten bereid, je huis schoongemaakt
Je kinderen opgevoed, je koeien gemelkt
Na 25 jaar, waarom nu over liefde praten?
lk zag je voor 't eerst op onze trouwdag
- lk was bang - lk was bedeesd
- lk was nerveus - lk ook
Maar m'n vader en m'n moeder zeiden
Dat we mettertijd van elkaar zouden houden
En nu vraag ik 't je, Golde
Hou je van mij?
lk ben je vrouw
lk weet het.
Maar hou je van mij?
Hou ik van hem?
Wel?
25 jaar lang heb ik bij 'm gewoond
Met 'm gevochten
Met 'm honger geleden
25 jaar lang heb ik in z'n bed geslapen
Als dat geen liefde is, wat dan wel?
Dus je houdt van me?
lk denk van wel.
En ik denk dat ik ook van je hou
Hierdoor verandert er niks
Maar toch
Na 25 jaar
ls 't leuk om weten
De wil van het volk is oppermachtig. En wij zijn het volk!
Wij zijn Rusland!
Onze tijd is gekomen. Het uur der waarheid is aangebroken.
Wij staan hier voor jullie, niet één, maar velen.
Velen als jullie.
Studenten, arbeiders... die vechten voor een beter leven.
En ik smeek jullie, medearbeiders, om jullie bij ons aan te sluiten.
Sluit je aan bij onze groepering!
ln de fabrieken
ln de scholen!
ln het leger!
De storm der vrijheid steekt op over heel Rusland.
Wacht! Blijf staan! Wacht!
Tot ziens, Esther.
Een ogenblikje.
- Tzeitel! Tzeitel! - Dag, Yente.
lk ben vandaag naar het postkantoor geweest om hallo te zeggen en zo.
Een vriendelijk woordje kost geen geld, hè.
Zo weinig mensen doen dat nog.
Mensen!
Als God op aarde woonde, zou men z'n ruiten stukgooien.
U bent dus naar 't postkantoor gegaan.
Ja, en de postbode zei me dat er een brief lag voor je zus Hodel.
- Dank u. lk ga hem halen. - lk heb 'm.
Hij is van haar verloofde, Perchik.
Hodel zal zo blij zijn. Ze heeft op nieuws zitten wachten.
- Maar iemand heeft 'm geopend. - Vreemd, hè.
Je hoeft niet te wachten op de trein, papa.
Je zult laat zijn voor je klanten.
Dat geeft niet. Ze kunnen wachten.
Zit jouw held in de penarie?
Gearresteerd?
Veroordeeld?
Ja, maar hij heeft niets verkeerds gedaan.
Hij geeft geen zier om zichzelf. Alles wat ie doet, is voor de anderen.
Maar als hij niets misdaan had, zou hij nu niet in de nesten zitten.
Papa, hoe kun jij zoiets zeggen?
Wat heeft Josef misdaan?
Of Abraham, of Mozes?
En zij zaten ook in de nesten.
Maar waarom wil je me niet zeggen waar hij is,
jouw Josef?
Het is ver, papa.
Verschrikkelijk ver.
Hij zit in een Siberisch kamp.
'n Siberisch kamp?
En hij wil dat je je ouders verlaat
en naar hem toegaat in die ijswoestijn om met 'm te trouwen?
Nee, papa.
Hij heeft niets gevraagd. lk wil ernaartoe gaan.
lk wil niet dat hij daar alleen is. lk wil hem helpen met z'n werk.
Hoe kan ik je uitleggen?
Waarom ik doe wat ik doe
Waarom ik moet reizen naar een ver land
Ver van het huis waar ik van hou
Ooit was ik helemaal tevreden
Met wie ik was, waar ik was
Omringd door de mensen die me dierbaar zijn
Hier in het huis waar ik van hou
lk had geen idee dat een man zou komen
En mijn dromen zou binnenvallen
Hulpeloos sta ik nu aan z'n zij
En zie ik m'n oude dromen vervagen
O, wat een droefgeestige keuze
lk wil mijn thuis, maar ook hem
lk sluit m'n hart voor alles, behalve hem
En verlaat het huis waar ik van hou
lk ga naar de man waar ik nu bij thuishoor
lk moet gaan
lk moet
Gaan
lk had geen idee dat ik ooit zo ver zou gaan
Ver van het huis waar ik van hou
Maar
Waar mijn geliefde is
ls mijn thuis
En wie zal je huwelijk inzegenen in die wildernis?
Papa, lk beloof je dat we zullen trouwen onder een baldakijn.
Ja.
Er zullen wel een paar rabbi's tussen de gearresteerden zitten.
God weet wanneer we elkaar terugzien.
We laten het daarom beter aan Hem over, hè.
Zorg goed voor haar.
Zorg ervoor dat ze zich warm kleedt.
Hoewel ze alleen zijn eten heeft laten aanbranden,
heeft hij het recht van haar te scheiden.
Omwille van 't avondeten?
- Vergeef me, Rabbi. - Ja, natuurlijk.
- Welk nieuws uit de buitenwereld? - Vreselijk, rabbi!
Hou dan je mond.
Als ik slecht nieuws wil, zal ik over Noach en de zondvloed lezen.
Vertel 's, Avram,
er moet toch ergens iets goeds aan het gebeuren zijn?
Kun je geen krant kopen die alleen goed nieuws verslaat?
Het is mijn fout niet, Rabbi. lk léés alleen het nieuws.
Rabbi! Heb je 't nieuws gehoord?
Meer slecht nieuws?
Nee, goed nieuws.
Bij Motel en Tzeitel... een aanwinst.
Een aanwinst bij Motel!
We hebben net het goede nieuws gehoord!
- Mazel tov. - Hartelijk dank.
- Een mooi ding. - Ja.
- Heel mooi. - Wat is het?
Een naaimachine!
Je kunt dubbel zo vlug werken.
- Je hebt ze! - lk heb ze!
- Wat is ze mooi. - Ja, hè.
- Heb je ze uitgeprobeerd? - Kijk.
- Prachtig. - Ja, hè.
ln minder dan een minuut! Kijk hoe stevig en regelmatig ze stikt.
- Prachtig. - Ja, hè.
Van nu af aan zullen m'n kleren perfect zijn.
Machinaal vervaardigd!
Geen met de hand gemaakte kleren meer!
Wat een prachtstuk! Mazel tov, Motel.
De rabbi! De rabbi!
Rabbi, is er 'n zegen voor een naaimachine?
Er is 'n zegen voor alles.
Amen.
ls dat je aanwinst? ls het een jongen of een meisje?
Goed gezegd.
Yankela!
Waarom slaapt ie niet?
Hij is fantastisch! Hij weent nooit.
Zwijg! Wil je ons in het ongeluk storten?
Wel, Motel.
lk dacht dat je een nietsnut was.
Maar kijk 's aan: Een baby en een naaimachine.
Je hebt het klaargespeeld.
- lk zal je een demonstratie geven. - Ga kijken, kinderen.
Eerst steek je 'n lap stof erin.
Het is 'n ongelooflijk ding. Je bedient het met je voet én je hand.
Je vader komt eraan.
Laat mij het woord voeren. lk wil 't hem zeggen over ons.
Nee, dat zou catastrofaal zijn.
- Laat me tenminste proberen! - Nee!
lk zal met 'm praten. lk beloof het.
Goeiemiddag, meneer.
Goeiemiddag.
Koud weertje, hè?
Tot ziens, meneer.
- Tot ziens, Chava. - Tot ziens.
Waar hadden jullie het over?
Niets. We praatten gewoon.
Goed zo.
Fyedka en ik... We kennen elkaar al 'n hele tijd.
lk zou veel gelukkiger zijn als jullie verre vrienden bleven.
Je mag nooit vergeten wie je bent en wat die kerel is.
Hij heeft een naam, papa.
Tuurlijk. Alle schepselen Gods hebben een naam.
Fyedka is geen schepsel, papa. Fyedka is een man!
Wie zegt dat ie dat niet is?
Hij is gewoon een ander soort man.
De Bijbel zegt: ''Soort zoekt soort.''
Een vogel kan vallen voor een vis, maar waar moeten ze hun nest bouwen?
De wereld verandert, papa!
Nee, Chavaleh.
Sommige dingen veranderen niet voor ons.
Sommige dingen veranderen nooit.
Wij denken daar anders over.
Wij?
Fyedka en ik. We willen trouwen.
Wat? Ben je helemaal gek?
Weet je dan niet wat het betekent om buiten je geloof te trouwen?
- Maar, papa... - Nee!
lk zei nee!
Het onderwerp is afgesloten.
lk wil nooit meer zijn naam uit je mond horen.
Je mag hem nooit meer zien.
Begrepen?
Ja, papa.
Eindelijk ben je daar! Kom, tijd voor 't avondeten.
lk wil Motels machine zien.
- Die zie je later wel. 't ls laat. - Zwijg, mens, voordat ik kwaad word!
En als ik kwaad ben, blijven zelfs de vliegen uit m'n buurt.
lk bibber van angst. Na 't avondeten val ik zeker flauw.
lk ben de heer des huizes!
lk ben het familiehoofd.
En ik wil Motels machine zien. Nu!
Nu kunnen we gaan.
Wat moet jij hier? Wat wil je?
Mag ik de edelachtbare priester spreken?
De eerwaarde vader, bedoel je?
- Waarom wil je hem spreken? - Een familieaangelegenheid.
lets persoonlijks.
- M'n dochter. - Ja? Wat is er met 'r?
Mag ik alstublieft met de edel...
Mag ik met de eerwaarde vader spreken?
Alstublieft?
Wacht hier.
- Wat? - Chava.
Ze is deze morgen vertrokken... met Fyedka.
Wat?
lk heb overal gezocht.
lk ben zelfs naar de priester geweest.
Hij zei tegen me dat ze getrouwd zijn.
- Getrouwd? - Ja.
Ga naar huis, Golde.
We hebben andere kinderen thuis.
We hebben allebei werk te doen.
- Ga naar huis. - Maar Chava...
Chava is wat ons betreft dood!
We zullen haar vergeten. Ga naar huis.
Ga naar huis, Golde.
Klein musje, kleine Chavaleh
lk begrijp niet wat er vandaag gebeurt
Alles is zo wazig
Al wat ik kan zien, is een gelukkige meid
M'n kleine, lieve musje, Chavaleh
Klein musje, kleine Chavaleh
Je was altijd zo'n klein lief ding
De lieveling van iedereen
Zacht, lief en warm
Wat een lief musje was je toch, Chavaleh
Papa, ik heb je overal gezocht.
Papa, stop!
Luister tenminste!
lk smeek je, aanvaard ons.
Aanvaarden?
Hoe kan ik ze aanvaarden?
Moet ik alles verloochenen waar ik in geloof?
Aan de ene kant, kan ik m'n eigen dochter verloochenen?
Aan de andere kant, kan ik m'n geloof de rug toekeren?
M'n volk?
Als ik zo ver moet buigen, zal ik breken.
Aan de ene kant...
Nee, er is geen ene kant.
Nee, Chava!
- Nee! - Maar, papa!
Golde. Hier zijn ze!
De jongens waar ik het met je over had.
Twee fijne kereltjes, Golde.
Uit 'n goede familie. Echte juweeltjes zijn het.
lets beters vind je niet voor je dochters.
lk weet het niet, Yente. M'n meisjes zijn nog zo jong.
En wat zijn zij, ouwe mannen?
Ja zeker, het huwelijk kan wachten,
maar het is nooit te vroeg om hun toekomst te plannen.
- Wie is voor wie? - Dat maakt niet uit.
Pik er gewoon eentje. 't Zijn allebei geweldige jongens.
Yankel, het vetzakje, is leerjongen bij 'n timmerman.
- lk ben Yankel! - Vroeg ik jou iets?
Yankel, de bonestaak, is...
Mama, is Reb Tevye thuis?
ln de schuur. Problemen?
Blijf binnen, kinderen.
Wat gebeurt er? Wat scheelt er?
Heb je onlangs nog de vrederechter gezien?
Nee. Waarom?
Er lopen allerlei geruchten. Jij kent 'm goed, dus we dachten
dat jij misschien de waarheid weet.
Geruchten? Welke geruchten?
Stilte!
Spreek, Avram!
Volgens iemand uit Zolodin werd in Sint-Petersburg een edict uitge...
Welkom, Edelachtbare. Welk goed nieuws brengt u ons?
lk zie dat je gezelschap hebt.
- Ja, m'n vrienden. - Des te beter.
Wat ik te zeggen heb, geldt ook voor hen.
Hoeveel tijd heb je nodig om je huis en bezittingen te verkopen?
Waarom zou ik m'n huis verkopen? Staat het in iemands weg?
Je moet Anatevka verlaten.
Aan wie heb ik die eer te danken?
Niet alleen jij, maar jullie allemaal.
Wat? Waar heeft ie 't over?
Eerst dacht ik dat je zou mogen blijven omwille van je dochters huwelijk.
Mijn dochter is dood.
Dat begrijp ik.
ln ieder geval, dit geldt voor jullie allemaal. Jullie moeten vertrekken.
Maar dit is altijd ons thuis geweest.
Waarom vertrekken?
lk weet niet waarom. De wereld zit vol herrieschoppers.
- Zoals wij? - Jullie zijn de enigen niet.
Je volk moet alle dorpen verlaten: Zolodin, Rabalevka.
Alle joden moeten het district uit.
lk heb hier een bevelschrift!
Jullie moeten jullie huizen verkopen en over drie dagen weg zijn.
En u?
U kent ons al uw hele leven. U voert dit bevel zomaar uit?
Daar heb ik niks mee te maken!
Begrijp je het dan niet? lk wou dat je mij de schuld niet gaf.
lk begrijp het.
- En als we weigeren? - Dan gebruiken we geweld.
We zullen ons verdedigen.
- We blijven in onze huizen. - We weigeren te vertrekken.
- We houden ons land. - We zullen vechten!
Tegen ons leger? Dat raad ik af.
lk heb wat raad voor u.
Verlaat mijn land.
Dit is nog steeds mijn thuis, mijn land.
Maak dat je wegkomt!
Drie dagen!
Na al die jaren... Een stuk papier en je ligt eruit.
Misschien kunnen we iets ondernemen met onze lotgenoten in Zolodin.
- We moeten ons verdedigen. - Oog om oog, tand om tand.
Heel goed.
Op die manier zal iedereen ogen noch tanden hebben.
Rabbi, we wachten al ons hele leven op de Messias.
Zou dit geen goed moment zijn voor Hem om te komen?
We zullen ergens anders op Hem moeten wachten.
Ondertussen kunnen we beginnen inpakken
Anatevka is niet precies de hof van Eden.
Daar zeg je wat.
Wat hebben we hier eigenlijk?
Een beetje van dit
Een beetje van dat
Een pot
Een pan
Een bezem
Een hoed
lemand had dit huis jaren geleden in de fik moeten zetten
Een bank
Een boom
Wat is een huis?
Of een kachel?
Mensen op doorreis weten niet eens dat ze in Anatevka zijn geweest
Een stuk hout
Een stuk stof
Wat laten we achter?
Niks bijzonders
Alleen Anatevka
Ondervoed en overwerkt Anatevka
Waar elders is de sabbat zo welkom?
lntiem en koppig Anatevka
Waar ik iedereen ken
Dra zal ik een vreemde zijn in een vreemde plaats
Op zoek naar een vertrouwd gezicht
Uit Anatevka
lk hoor thuis in Anatevka
Bouwvallig en alledaags Anatevka
Dierbaar Anatevka
Dat kleine dorp van mij
Zo zijn er dertien in een dozijn van.
En het is onze voorvaderen ook vele keren overkomen.
't ls misschien daarom dat we nooit onze hoed afnemen.
Golde, schat!
lk moest je zien voor mijn vertrek, want ik heb groot nieuws.
Weet je nog, toen ik je gisteren zei dat ik niet wist waarnaartoe...
op die ouwe knokken van mij.
Nu weet ik het. Wil je 't weten? lk zeg het je.
M'n hele leven wou ik één plaats zien.
Raad 's. Nee, je raadt 't nooit.
Wat zeggen we elk jaar tijdens het Pesach?
Volgend jaar in Jeruzalem... Volgend jaar in het Heilig Land...
Ga je naar het Heilig Land?
Goed geraden!
Vaarwel, Yente. Hou je taai...
en ga in vrede.
Vaarwel dan maar, Golde.
Misschien zien we elkaar weer in betere tijden.
Maar eerst moeten we lijden. O, wat lijden we.
We lijden in stilte, nietwaar?
Tuurlijk waar. Waar ga jij naartoe?
Weet je dat dan niet?
- Kom, tijd om te vertrekken. - Vertrekken. Het klinkt zo eenvoudig.
Golde, binnenkort zijn we allemaal weer samen.
Motel, Tzeitel en de baby. Ze zullen ook komen. Je zult zien.
Motel is 'n man met karakter.
En Hodel en Perchik? Wanneer zullen we hen terugzien?
Komen ze nú elke sabbat langs, vanuit Siberië?
Je weet wat ze schrijft. Hij zit gevangen en zij werkt.
Maar binnenkort...
komt ie vrij en zullen ze de wereld op z'n kop zetten.
Ze kan niet gelukkiger zijn.
En de rest van de familie zal bij ons zijn.
Niet allemaal.
Allemaal!
Kom, Golde.
lk moet opruimen. De vloer vegen.
- De vloer vegen? - lk wil het huis netjes achterlaten.
- lk ga nu. - Waar ga jij naartoe?
Chicago... in Amerika.
Chicago, Amerika?
Wij gaan naar New York, Amerika.
We zullen buren zijn.
M'n vrouw, God hebbe haar ziel, heeft daar een broer.
- Leuk. - lk kan 'm niet uitstaan!
Maar... familie is familie.
- Vaarwel, Tevye. - Vaarwel, Lazar Wolf.
Wel, beste vrienden, tijd om afscheid te nemen.
Boer Bushenko komt jullie straks halen.
Hij mag er best wezen.
Als jullie je gedragen, zal hij goed voor jullie zorgen.
Voorzichtig met die poot, hè?
Bedankt voor alles.
Papa zal je zien.
lk wil dat ie me ziet. lk kom afscheid nemen.
- Het zal niet baten. - lk wil alleen dat ie luistert.
Misschien moet ik het mama vertellen.
We komen afscheid nemen.
We vertrekken ook.
We gaan naar Krakau.
We kunnen niet samenleven met mensen die jullie dit aandoen.
We wilden je dat zeggen.
Sommigen worden verdreven met edicten,
anderen met stilzwijgen.
Vaarwel, papa.
Kom, Chava.
Vaarwel, Chava!
Ga met God.
Ga met God!
- We schrijven jullie in Amerika - Oom Avram geeft ons onderdak.
Ja, mama.
''Oom Avram geeft ons onderdak.''
Moet de hele wereld het soms weten?
Schreeuw niet zo en ga verder inpakken!
We hebben 'n lange reis voor de boeg.
lk kan jouw raad missen als tandpijn!
Tzeitel, vergeet de baby niet!
Vaarwel, papa.
Werk hard, Motel.
- En kom zo vlug mogelijk naar ons toe. - Doen we, papa.
lk zal hard werken.
Oké, meiden.
Tijd om te gaan.
Vertaling: Nick Oosterlinck
Ondertiteling: Visiontext Ltd.